11 دسامبر

سرگیجه وضعیتی ناگهانی خوش‌خیم

سرگیجه وضعیتی ناگهانی خوش‌خیم (BPPV)

تعریف : سرگیجه وضعیتی ناگهانی خوش‌خیم (BPPV) یکی از شایع‌ترین علت‌های سرگیجه می باشد. این بیماری را به صورت حس ناگهانی چرخش  یا چرخش داخل سر تجربه می‌کنید.

سرگیجه وضعیتی ناگهانی خوش‌خیم می تواند حملات سرگیجه خفیف تا شدید را ایجاد کند. BPPV معمولاً به وسیله تغییرات خاص در وضعیت سر آغاز می شود. این مسئله ممکن است زمانی رخ دهد که شما سرِ خود را به طرف بالا یا پایین برمی‌گردانید، یا زمانی که دراز می کشید، یا وقتی که در تخت می‌چرخید یا می نشینید.

اگرچه سرگیجه وضعیتی ناگهانی خوش‌خیم می‌تواند یک مشکل دردسر آفرین باشد اما بندرت یک بیماری جدی است، به جز زمانی که احتمال افتادن افزایش می یابد. پزشک می تواندBPPVرا در مطب بطور موثر درمان کند.

علائم

علائم و نشانه های سرگیجه وضعیتی ناگهانی خوش‌خیم(BPPV) ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • سرگیجه
  • حس چرخیدن یا حرکت کردن اطراف یا خود بیمار (سرگیجه)
  • کاهش تعادل یا بی‌ثباتی
  • تهوع
  • استفراغ

علائم و نشانه‌های BPPV پدیدار و ناپدید می‌شوند و علائم معمولاً کمتر از یک دقیقه طول می‌کشند. حمله‌های سرگیجه وضعیتی ناگهانی خوش‌خیم می‌توانند گاهی اوقات از بین رفته و مجدداً عود کنند.

فعالیت‌هایی که علائم و نشانه‌های بیماری BPPV را ایجاد می‌کنند می‌توانند از یک فرد به فرد دیگر متغیر باشند، اما تقریباً همیشه به وسیله تغییر در وضعیت سر ایجاد می‌شوند. بعضی از افراد هنگام ایستادن یا راه رفتن احساس عدم تعادل می‌کنند.

حرکات غیرطبیعی و ریتمیک (موزون) چشم (نیستاگموس) معمولاً با علائم سرگیجه وضعیتی ناگهانی خوش‌خیم همراه است.

چه وقت به پزشک مراجعه کنید

در کل چنانچه دچار هر گونه سرگیجه غیرقابل توجیه شدید که به طور دوره‌ایی بیشتر از یک هفته عود می‌کند، به پزشک مراجعه نمایید.

مراقبت اورژانسی

اگرچه سرگیجه بندرت یک بیماری جدی را هشدار می‌دهد، اما چنانچه دچار سرگیجه همراه با یکی از علائم زیر شدید، فوراً به پزشک خود مراجعه کنید:

  • سردرد شدید یا متفاوت با شروع جدید
  • تب
  • دوبینی یا تاری دید
  • کاهش شنوایی
  • دشواری در صحبت کردن
  • ضعف دست ها یا پاها
  • کاهش هوشیاری
  • افتادن یا دشواری در راه رفتن
  • کرختی یا گزگز

علائم یا نشانه های فهرست شده در بالا ممکن است یک مشکل جدی‌تر را هشدار دهند.

علت ها

گوش داخلی و تعادل

اغلب علت مشخصی برای BPPV وجود ندارد.  در مواردی که علت BPPV مشخص شود، بیماری اغلب با ضربه خفیف یا شدید به سر همراه است. علت‌های کمتر شایع BPPV عبارتند از اختلالاتی که به گوش داخلی آسیب می رسانند یا آسیبی که طی عمل جراحی گوش رخ می‌دهد یا طی قرار گرفتن طولانی مدت در وضعیت لمیده به پشت ایجاد می شود، مانند نشستن در صندلی دندانپزشکی. BPPV با میگرن نیز همراه می باشد.

نقش گوش

داخل گوش یک اندام ریز به نام لابیرنت وستیبولار است. این اندام شامل سه ساختمان حلقه‌ایی شکل (کانال‌های نیم‌دایره) است که حاوی مایع و حسگرهای مویی شکلِ ظریف می‌باشند که چرخش سر را کنترل می‌کنند.

ساختمان‌های دیگر (اتولیت [otolith]) در گوش حرکات سر را به سمت بالا و پایین، راست و چپ، پشت و جلو کنترل می‌کنند و همچنین وضعیت سر را با نیروی جاذبه کنترل می نمایند. اُتولیت‌ها حاوی کریستال‌هایی هستند که شما را نسبت به نیروی ثقل حساس می‌سازند.

این کریستال‌ها به دلایل مختلف می‌توانند جابجا شوند. زمانی که آنها جابجا شوند، می‌توانند به داخل یکی از کانال‌های نیم دایره حرکت کنند، مخصوصاً زمانی که شما دراز کشیده‌اید. این مسئله سبب می‌شود تا کانال نیم‌دایره نسبت به تغییرات وضعیت سر که به طور طبیعی به آن پاسخ نمی‌دهد، حساس شده و احساس سرگیجه در شما ایجاد می‌کند.

عوامل خطر

سرگیجه وضعیتی ناگهانی خوش‌خیم اغلب در افراد 50 سال یا مسن‌تر ایجاد می‌شود، اما می‌تواند در هر سنی رخ دهد. سرگیجه وضعیتی ناگهانی خوش‌خیم در خانم‌ها شایع تر از آقایان است. آسیب به سر یا هر اختلال دیگری در اجزای تعادلی گوش ممکن است شما را مستعد ابتلا به BPPV نماید.

آزمونها و تشخیص‌ها

پزشک ممکن است یک مجموعه آزمایش را برای تعیین علت سرگیجه شما تجویز کند. پزشک طی معاینه فیزیکی به دنبال موارد زیر می‌گردد:

  • علائم و نشانه‌های سرگیجه که به وسیله حرکات چشم یا سر تشدید می شود و سپس در کمتر از یک دقیقه کاهش می یابد.
  • سرگیجه با حرکات خاص چشم و زمانی رخ می دهد که شما به پشت دراز می کشید و سر خود را به یک طرف می‌چرخانید و روی لبه تخت معاینه به آرامی کج می‌کنید.
  • حرکات غیرارادی چشم های شما از یک طرف به طرف دیگر ( نیستاگموس)
  • ناتوانی در کنترل حرکات چشم

چنانچه علت علائم و نشانه‌ها به دشواری تعیین می‌شود، پزشک ممکن است انجام آزمون‌های دیگری را درخواست نماید، مانند:

  • الکترونیستاگموگرافی (ENG) یا ویدئونیستاگموگرافی. هدف از این آزمونها یافتن حرکات غیرطبیعی چشم است. ENG (که از الکترودها استفاده می کند) یا VNG ( که از دوربین‌های کوچک استفاده می کند) با اندازه‌گیری حرکات غیرارادی چشم، در حالی که سر شما در وضعیت مختلف قرار داده می‌شود یا اندام تعادلی شما با آب یا هوا تحریک می‌شود، می‌توانند به تعیین این مسئله که آیا سرگیجه به دلیل بیماری گوش داخلی ایجاد می شود یا خیر، کمک کنند.
  • تصویربرداری با تشدید مغناطیسی (MRI): این آزمون از یک میدان مغناطیسی و امواج رادیویی برای ایجاد تصاویر مقطع عرضی سر و بدن استفاده می کند. پزشک شما می تواند از این تصاویر برای شناسایی و تشخیص طیفی از بیماری‌ها و شرایط استفاده کند. MRI ممکن است برای کنار گذاشتن علت‌های احتمالی دیگر سرگیجه استفاده شود.

سرگیجه وضعیتی ناگهانی خوش‌خیم

درمان و داروها

گوش داخلی و وضعیت دهی مجدد کانالیت (canalith)

سرگیجه وضعیتی ناگهانی خوش‌خیم ممکن است طی چند هفته یا چند ماه به طور خودبخود از بین برود. اما پزشک متخصص گوش ممکن است برای کمک به برطرف شدن سریعتر بیماری BPPV، شما را با یک مجموعه از حرکات تحت عنوان عمل وضعیت‌دهی مجدد کانالیت درمان کنند.

وضعیت دهی مجدد کانالیت

فرآیند وضعیت‌دهی مجدد کانالیت که در مطب پزشک انجام می‌شود شامل مانورهای متعدد ساده و آرام برای وضعیت‌دهی سر است. هدف از این کار حرکت دادن ذرات از کانال‌های نیم دایره پر از مایع گوش داخلی به داخل منطقه وستیبول است که محل اُتولیت‌ها در گوش شما می‌باشد و در آنجا این ذرات مشکلی ایجاد نمی‌کنند.

هر وضعیت به مدت حدود 30 ثانیه بعد از متوقف شدن علائم یا حرکات غیرطبیعی چشم نگه داشته می‌شود. این مانور معمولاً بعد از یک یا دو بار درمان موثر است.

پزشک به شما یاد می‌دهد که چگونه مانور وضعیت دهی مجدد کانالیت را خودتان انجام دهید به طوری که در صورت لزوم بتوانید آن را در منزل اجرا کنید.

عمل جراحی

پزشک در موقعیت‌های بسیار نادر که مانور وضعیت‌دهی مجدد کانالیت موثر نباشد، ممکن است عمل جراحی را توصیه کند که در این عمل یک سرپوش استخوانی برای مسدود کردن قسمت گوش داخلی که سبب ایجاد سرگیجه می شود، مورد استفاده قرار می گیرد. سرپوش مانع از این می شود که کانال نیم دایره در گوش شما بتواند به حرکات ذره یا در کل به حرکات سر  پاسخ دهد. میزان موفقیت برای عمل جراحی مسدود کردن  کانال تقریباً 90% است.

شیوه زندگی و درمان های شفابخش در منزل

چنانچه شما دچار سرگیجه همراه با BPPV شدید، نکات زیر را درنظر بگیرید:

  • آگاهی از وضعیت از دست دادن تعادل که سبب افتادن و آسیب جدی می شود.
  • زمانی که احساس سرگیجه می کنید، فوراً بنشینید.
  • در صورتی که در شب بیدار می شوید، از نور خوب استفاده کنید.
  • چنانچه در معرض خطر افتادن هستید، جهت ثبات و پایداری وضعیت خود با عصا راه بروید.
  • برای درمان موثر علائم خود بطور دقیق با پزشک مشورت کرده و تحت درمان او قرار گیرید.

BPPV ممکن است حتی بعد از درمان موفقِ نیز عود کند.

 

دکتر رضا کریمی

جراح و متخصص گوش و حلق و بینی

 جراح سر و گردن و پلاستیک بینی و صورت

درباره نویسنده

پاسخ

ده + هفده =

Visit Us On TwitterVisit Us On FacebookVisit Us On Google PlusVisit Us On LinkedinVisit Us On Instagram